Niemand komt thuis (of het verlangen om er niet te zijn)

11 Feb

IMG_6838

Lieve I,

Ik weet niet meer waar ik was toen ik hoorde dat Joost Zwagerman een einde aan zijn leven had gemaakt. Ik zal het via facebook hebben meegekregen, ergens in Burkina Faso of Mali, op een moment dat ik heel even op mijn telefoon keek, terwijl ik eigenlijk iets anders aan het doen was of ergens op wachtte. Hoewel ik hem ooit heb gesproken, en later nog wel eens contact met hem heb gehad over een of ander project, was het niet een bericht dat mijn wereld deed stilstaan. Het was een verlies voor de literatuur, voor intellectueel Nederland, zeker, maar geen persóónlijk verlies. Toch ging het nieuws ook niet zomaar aan mij voorbij. Het bericht van zijn overlijden, en de manier waarop, was méér dan gewoon een van de vele meldingen in de oneindige stroom op mijn tijdlijn. Het was betekenisvol. In de dagen daarna las ik een aantal stukken die her en der verschenen van mensen die Zwagerman wel persoonlijk gekend hadden. Daarin kwam enkele keren de titel terug van een essay dat opgenomen is in zijn laatste bij leven gepubliceerde boek, De stilte van het licht. Die titel is: ‘Het verlangen om er niet te zijn’ en het staat in de afdeling ‘Verdwijnen. Daaraan bleven mijn gedachten hangen. Het verlangen om er niet te zijn – ik voelde onmiddellijk verwantschap met dat thema.

Lees verder

Advertenties

Niemand onderweg in beeld (5)

13 Jan

 

Met dank aan M.

Naar huis

30 Dec

20150930_163420

Lieve I,

Het is best een eind rijden van de grens Mali-Senegal terug naar Nederland. Iemand die die reis zou kwalificeren als een avontuur op zich zou ik niks kwalijk nemen. Toch was het ergste voorbij. Dacht ik. Ik was ontsnapt aan de coup in Burkina Faso en veilig vertrokken uit Bamako – al moest ik daarvoor wel nog eerst een agent omkopen die een onschuldige omkeer-manoeuvre wenste uit te leggen als ‘gevaarlijk rijden’ en dreigde mij voor de rechter te slepen. Vanaf nu was het een kwestie van mooie routes uitzoeken en Afrika de laatste indrukken in mijn geheugen laten stempelen. In Senegal zou ik bij de meest westelijke punt van het continent de Atlantische Oceaan weer terug zien en ik verheugde me al op Marokko, met haar goede wegen, haar geurende keuken en haar gastvrije mensen. Dat daartussen nog een hele hoop zand lag in de vorm van Mauritanië baarde mij om de een of andere reden weinig zorgen. De wetenschap dat dat land op de kaart met officiële reisadviezen net als Mali geheel oranje gekleurd was, wist ik succesvol naar een heel klein hoekje in mijn achterhoofd te verdrijven. De grens tussen Mauritanië en Marokko was zelfs rood gekleurd, als in ‘no-go area’. Maar ik ging mij in het zicht van de haven toch niet laten tegenhouden door een rood lijntje op een kaart?

Lees verder

De gevarenzone

17 Nov

IMG_8871

Lieve I,

Er zijn van die landen die bijna iedereen over het hoofd ziet. Omdat er niks spectaculairs te doen is, omdat ze geen rol spelen in de internationale politiek, omdat de buren alle aandacht trekken. Het scheelde niet veel of ook ik had Burkina Faso overgeslagen. Ivoorkust, nog zo’n land waar niemand heen gaat, was eigenlijk eerste keus. Maar in het zuiden van Mali, bij de grens met Ivoorkust, was het onrustig. En Mali lag ook op de route, om de ebolalanden te vermijden. De veiliger optie was om vanuit Ghana naar het noorden te reizen en dan door Burkina Faso naar Mali te gaan – het was duidelijk: ik kwam nu terecht in een instabiele regio waar de voortgang en de richting van mijn tocht wel eens bepaald zou kunnen gaan worden door de politieke realiteit van het moment. Strengere politiecontroles, wegblokkades, gewelddadige demonstraties, avondklok, gesloten grenzen, zelfs aanslagen – het zou allemaal zonder enige waarschuwing kunnen gebeuren. Daarbij vergeleken waren de bureaucratie en de corruptie die ik tot nu toe had ervaren niet meer dan peanuts.

Lees verder

Het niet zo beloofde land

31 Okt

20150807_065623

Lieve I,

Ghana had zich in mijn hoofd genesteld als een soort beloofde land. Na de ellende in Kameroen en de slechte wegen in Nigeria zou het in Benin en Togo al langzaam beter worden, waarna Ghana zich zou openbaren als een paradijs. Qua ontwikkelingsniveau zou Ghana voor liggen op de meeste landen in de regio. Wegen zouden prima zijn, elektriciteit en stromend water geregeld, winkels goed uitgerust. Het telefoonnetwerk zou daarmee ook wel in orde zijn en dus was ook internettoegang geen probleem. Ghana werd in de Lonely Planet gekenschetst als ‘Afrika voor beginners’. Er was zelfs, in de maanden dat Europa vakantie had, zoiets als een toeristisch hoogseizoen, waarin strandgangers die net iets meer avontuur wilden dan Torremolinos massaal naar de door palmbomen omgeven kust trokken. Ik zag mij overdag al met een cocktail onder een parasolletje zitten, af en toe een duik nemend in het warme zeewater, om ’s avonds de zaak af te maken met een dansje onder de sterren aan de hand van een al dan niet lokale schone.

‘We gaan wel vakantie vieren,’ had ik van tevoren al tegen M gezegd, die mij kwam opzoeken. ’Ik wil tenminste een week aan het strand relaxen.’

Lees verder

Voodoo, apen en slaven

16 Sep

20150715_114117

Lieve I,

Soms vallen dingen ook mee. Er zouden controles zijn, in Nigeria, om de vijftig meter, had ik gehoord. Douane, politie, leger, burgers zelfs, die een lat met spijkers over de weg trokken en je zo dwongen te stoppen. En dan vroegen om geld, frisdrank, sigaretten, iets. Mensen reden rond met gevulde envelopjes in de aanslag, had ik gehoord, die ze zonder verdere plichtplegingen uit het raam konden steken, zodat ze in godsnaam maar een beetje door konden rijden. ‘Daar gaan we,’ dacht ik dus, toen ik het bruggetje, één auto breed, naar de Nigeriaanse grenspost op reed. Ik stopte voor de slagboom. Er kwam iemand uit het wachthuisje die gebaarde dat ik moest parkeren. Op die brug, van één auto breed. Ik stuurde Landcruiser half de bijna kniehoge stoep op. Van de andere kant kwam een auto, die dus ook half de stoep op moest om mij te passeren. Een beetje lage auto reed hier zo zijn bumper aan gort. Ik stelde mij voor hoe iemand, ergens in een kantoor in Abuja, een tekening had gemaakt om aan zijn baas te laten zien. ‘En dan maken we hier een brug.’ De baas had geknikt. ‘Maar niet te breed, hè?’

Lees verder

Niemand onderweg in beeld (4)

30 Aug